Aile ve miras hukuku · Evlilikten mirasa

Aile içi meseleler, en çok bilgiyle ve en az tahribatla çözülür.

Boşanma, velayet, nafaka, mal paylaşımı ve miras; hukukun aynı aileyi farklı zamanlarda ilgilendiren konularıdır ve biri çoğu zaman diğerini belirler: boşanmadaki mal rejimi tasfiyesi mirası, aile şirketindeki ortaklık düzeni boşanmayı, sağlıkta yapılan devir ise hem tenkisi hem kardeşler arasındaki ilişkiyi etkiler. Bu sayfa, alanın bütününü süreleriyle birlikte özetler ve her konu için hazırladığımız ayrıntılı rehberlere ve araçlara yönlendirir.

Ofisimiz Sivas merkezlidir; aile ve miras dosyalarını Türkiye'nin her yerinde, görüntülü görüşme ve vekâletnameyle yürütürüz. Yurt dışında yaşayan eşler ve mirasçılar için ayrı bir rehber bulunmaktadır. Aile içi dosyalarda gizlilik, Avukatlık Kanunu m. 36 kapsamındaki sır saklama yükümlülüğünün ötesinde bir özenle gözetilir.

Boşanma: sonuç çoğu zaman dava açılmadan önce belirlenir

Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri eşlerden beklenemeyecek derecede temelinden sarsılmışsa her eş boşanma davası açabilir (TMK m. 166/1). Evlilik en az bir yıl sürmüşse eşlerin birlikte başvurması ya da birinin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde birlik temelinden sarsılmış sayılır; hâkim tarafları bizzat dinler ve malî sonuçlar ile çocuklara ilişkin düzenlemeyi uygun bulursa boşanmaya karar verir (m. 166/3). Evden ayrılma kararı, bir mesaj, imzalanan bir kâğıt: dava dilekçesinden önce atılan adımlar kusuru, velayeti, nafakayı ve mal paylaşımını şekillendirir.

Anlaşmalı boşanma

TMK m. 166/3

Asıl yük protokoldedir: velayet ve kişisel ilişki, iştirak ve yoksulluk nafakası, tazminat, mal rejiminin tasfiyesi, aile konutu, ziynet ve eşya. Protokolde boşluk bırakılan her konu, boşanmadan sonra yeni bir dava demektir; mal rejimine ilişkin feragat ve tasfiye hükümleri özellikle dikkat ister. Hâkim protokolde değişiklik yapabilir; taraflar kabul etmezse dava çekişmeliye döner.

Çekişmeli boşanma

TMK m. 161-166, 174

Boşanma kararı için kusur aranmaz; kusur, sonuçları belirler. Maddî ve manevî tazminat kusuru daha az olan eşe verilir; yoksulluk nafakası için isteyenin kusuru daha ağır olmamalıdır. Özel sebepler (zina, hayata kast, terk, haysiyetsiz hayat, suç) ispatlandığında ayrıca sonuç doğurur. Delil, çoğu zaman mesaj kayıtları, tanık ve sosyal medya içeriğidir; hukuka aykırı elde edilen delil kullanılamaz.

Boşanma rehberi: protokol, süreç, maliyet ve beklenti

Boşanma rehberimizde anlaşmalı ve çekişmeli boşanmanın karşılaştırması, protokolde bulunması gereken on iki başlık, dava açmadan önce en sık yapılan hatalar ve süreç adım adım anlatılmıştır.

II.

Velayet, kişisel ilişki ve nafaka

Velayet ve kişisel ilişki

TMK m. 182, 336

Mahkeme, ana ve babayı dinledikten sonra velayeti ve kişisel ilişkiyi çocuğun üstün yararına göre düzenler; eşlerin kusuru belirleyici değildir. Kişisel ilişki düzenlemesine uymayan velayet sahibi hakkında mahkeme kararında yaptırım öngörülebilir (m. 182/2). Ortak velayet, uygulamada tarafların anlaşması ve çocuğun yararı bulunması hâlinde kabul görmektedir.

Nafaka türleri

TMK m. 169, 175, 182

Tedbir nafakası dava süresince eş ve çocuk için; iştirak nafakası çocuğun bakımı için velayeti almayan eşten; yoksulluk nafakası boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eşe, diğer eşin malî gücü oranında süresiz olarak. Nafaka, gelir ve ihtiyaçlar değiştikçe artırılabilir ya da azaltılabilir.

Tazminat

TMK m. 174, 178

Boşanma yüzünden mevcut ya da beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu eş maddî; kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş manevî tazminat isteyebilir. Boşanma sebebiyle doğan dava hakları, hükmün kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.

Velayet ve nafaka hesaplarının nasıl yapıldığı, çocukla kişisel ilişkinin nasıl düzenlendiği ve nafakanın tahsili için izlenecek yol boşanma rehberinin çocuklar ve nafaka bölümlerinde açıklanmıştır. Ödenmeyen nafakanın tahsili icra yoluyla ve gerektiğinde nafaka yükümlülüğünü ihlal nedeniyle şikâyetle sağlanır; nafaka alacağı maaş haczinde öncelik taşır.

III.

Mal rejimi: evlilik içinde edinilen malların paylaşımı

1 Ocak 2002'den sonra evlenen ya da o tarihten sonra başka bir rejim seçmemiş eşler için yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır (TMK m. 202, 218 vd.). Tapu ve araç kaydı kimin adına olursa olsun, evlilik süresince çalışma karşılığı ve edinilmiş malların geliriyle edinilen mallar edinilmiş mal sayılır; evlilikten önce edinilenler ile miras ve bağış yoluyla gelenler kişisel maldır. Mal rejimi; boşanma, ölüm ya da başka bir rejimin seçilmesiyle sona erer ve tasfiye edilir.

Konu	Kural	Dayanak
Katılma alacağı	Her eş ya da mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibidir; alacaklar takas edilir. Zina ya da hayata kast nedeniyle boşanmada kusurlu eşin payı azaltılabilir ya da kaldırılabilir.	TMK m. 231, 236
Eklenecek değerler	Mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan yapılan karşılıksız kazandırmalar ile katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler edinilmiş mallara değer olarak eklenir.	TMK m. 229
Aile konutu	Eşlerden biri, diğerinin açık rızası olmadan aile konutunu devredemez, kira sözleşmesini feshedemez ve konut üzerindeki hakları sınırlayamaz; malik olmayan eş tapuya aile konutu şerhi koydurabilir.	TMK m. 194
Ölümde sağ kalan eş	Önce mal rejimi tasfiye edilir, katılma alacağı terekeden ayrılır; sonra kalan tereke miras paylarına göre dağıtılır. Sağ kalan eş, ev eşyası ve birlikte yaşanan konut üzerinde miras hakkına mahsuben mülkiyet, haklı sebep varsa intifa ya da oturma hakkı isteyebilir.	TMK m. 225, 652
Sözleşmeyle farklı rejim	Eşler, noterde düzenlenen mal rejimi sözleşmesiyle mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ya da mal ortaklığını seçebilir; aile şirketi ortaklarında bu seçim şirket paylarının boşanmada bölünmesini önler.	TMK m. 203-205

Mal paylaşımının adım adım hesabı ve sık yapılan hatalar boşanma rehberinin mal paylaşımı bölümünde açıklanmıştır. Mal rejiminin tasfiyesi davası, boşanma davasından ayrı açılır ve boşanma kararının kesinleşmesini bekler.

IV.

Miras: kim ne alır, borç ne olur?

Yasal mirasçılık zümre sistemine göre işler: önce altsoy, altsoy yoksa ana ve baba ile onların altsoyu, onlar da yoksa büyük ana ve büyük babalar (TMK m. 495-497). Sağ kalan eş; altsoyla birlikte dörtte bir, ana ve baba zümresiyle yarım, büyük ana ve büyük baba zümresiyle dörtte üç, hiçbiri yoksa tamamını alır (m. 499). Altsoy, ana ve baba ile eşin saklı payı vardır; mirasbırakan ancak saklı paylar dışındaki kısımda vasiyet edebilir (m. 505-506). Mirasçılar, mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumludur; tereke borca batıksa ölümün öğrenilmesinden itibaren üç ay içinde ret beyanında bulunulur (m. 599, 606).

İlk üç ay

Terekenin tespiti, mirasçılık belgesi, ret ya da resmî defter kararı, veraset ve intikal vergisi beyannamesi, tapuda intikal. Süreler yurt dışındaki mirasçı için de işler.

Saklı pay ve tenkis

Saklı payı zedeleyen vasiyet ve sağlararası kazandırmalar, öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde on yıl içinde tenkis davasıyla indirilir (m. 560, 571). Satış görünümlü bağışlar ise süreye bağlı olmayan muris muvazaası davasının konusudur.

Vasiyetname

Resmî, el yazılı ve sözlü olmak üzere üç şekil; şekle aykırı vasiyetname iptal edilir (m. 532-539, 557). Aile şirketi paylarının geçişi vasiyetnameyle değil esas sözleşmeyle düzenlenir.

Miras hukuku rehberi ve miras payı hesaplayıcı

Miras rehberimizde yasal paylar tablosu, saklı pay ve tenkis, vasiyetname şekilleri, ölümden sonraki adımlar, paylaşım yolları, süreler tablosu ve yasal ile saklı payları kesir olarak gösteren hesaplayıcı yer alır.

Paylaşım ve sağlıktaki devirler

Ortaklığın giderilmesi

TMK m. 642, 698-699

Mirasçılar ya da paydaşlar anlaşamadığında sulh hukuk mahkemesi taşınmazı mümkünse aynen böler, değilse satarak bedeli paylaştırır; tek bir paydaşın talebi yeterlidir. Dava öncesi arabuluculuk, satışta paydaşların ihaleye katılması, masraflar ve vekâlet ücreti ortaklığın giderilmesi rehberinde yol haritası aracıyla birlikte anlatılmıştır.

Muris muvazaası

Yargıtay İBK 1.4.1974, 1/2

Mirasbırakanın sağlığında bir mirasçısına satış görünümüyle yaptığı bağış, diğer mirasçılar bakımından geçersizdir; tapu iptali ve tescil davası süreye bağlı değildir. Mahkemenin baktığı işaretler (bedelin ödenip ödenmediği, mirasbırakanın malî durumu, taşınmazın devredenin elinde kalması), tenkis ve denkleştirmeden farkı muris muvazaası rehberinde açıklanmıştır.

Kullanan mirasçıya karşı

TMK m. 683, 995

Taşınmazı tek başına kullanan mirasçı ya da paydaştan, kullanımın istenmediğinin ihtarnameyle bildirilmesinden sonraki dönem için ecrimisil istenir; izinsiz kullanımda el atmanın önlenmesi davası açılır. Ayrıntı el atma ve ecrimisil rehberinde.

Anlaşmalı paylaşım

TMK m. 676, 677

Yazılı paylaşma sözleşmesi ve miras payının devri, dava açmadan paylaşımı sağlar; taşınmaz devirleri tapuda yapılır. Dosyalarımızda önce bu yol denenir; dava, anlaşma mümkün olmadığında ve müvekkilin onayıyla açılır.

VI.

Yurt dışı bağlantılı aile ve miras işleri

Yurt dışında alınan boşanma kararı Türkiye'de kendiliğinden hüküm doğurmaz; kesinleşmiş ve kamu düzenine açıkça aykırı olmayan kararlar, eşlerin birlikte başvurusuyla nüfus müdürlüğünde ya da konsoloslukta doğrudan tescil edilir, aksi hâlde aile mahkemesinde tanıma davası açılır (5490 sayılı Kanun m. 27/A; MÖHUK m. 50-59). Yurt dışında yaşayan mirasçı için mirasın reddi süresi durmaz; mirasçılık belgesi, intikal ve paylaşım işlemleri konsoloslukta ya da apostilli vekâletnameyle yürütülür. Yabancı eş ve yabancı mirasçılar bakımından Türkiye'deki taşınmazlara her hâlde Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m. 20).

Boşanma kararının tanınması ve tescili · Yurt dışındaki mirasçı için miras işlemleri · Vekâletname ve belge aracı · English · Deutsch

VII.

Aile şirketi: boşanma ve mirasın ortaklığa etkisi

Aile şirketlerinde boşanma, ortağın şirket payının artık değerinin yarısını eski eşe katılma alacağı olarak ödeme borcu doğurur; ölüm ise payların mirasçılara geçmesiyle şirkete istenmeyen ortakların girmesine yol açar. Her iki risk, evlilik öncesi ya da sırasında noterde yapılacak mal rejimi sözleşmesi ve esas sözleşmeye konulacak devir, çıkarma ve ölüm hâlinde pay düzeni hükümleriyle yönetilir. Kuruluşta yazılmayan bu hükümlerin sonradan eklenmesi çoğu zaman oybirliği gerektirir.

Aile şirketi sorun ve çözüm simülasyonu · Kuruluşta yazılmazsa sonra yazılamayan hükümler · Sürekli şirket danışmanlığı

VIII.

Aile ve miras hukukunda süreler

İşlem	Süre	Dayanak
Anlaşmalı boşanma için asgari evlilik süresi	Bir yıl	TMK m. 166/3
Reddedilen boşanma davasından sonra fiilî ayrılık	Üç yıl	Ret kararının kesinleşmesinden; ortak hayat yeniden kurulamamışsa boşanma (TMK m. 166/4)
Boşanmadan doğan tazminat ve nafaka talepleri	Bir yıl	Boşanma hükmünün kesinleşmesinden (TMK m. 178)
Mal rejiminin tasfiyesi (katılma alacağı)	On yıl	Boşanma kararının kesinleşmesinden; Yargıtay uygulaması (TBK m. 146)
İstinaf (boşanma, velayet, nafaka, miras)	İki hafta	Gerekçeli kararın tebliğinden (HMK m. 345)
Mirasın reddi	Üç ay	Ölümün öğrenilmesinden (TMK m. 606)
Resmî defter tutulmasını isteme	Bir ay	TMK m. 619
Tenkis davası	Bir yıl; her hâlde on yıl	TMK m. 571
Vasiyetnamenin iptali	Bir yıl; her hâlde on ya da yirmi yıl	TMK m. 559
Veraset ve intikal vergisi beyannamesi	Dört, altı ya da sekiz ay	VİVK m. 9
Muris muvazaası ve ortaklığın giderilmesi	Süresiz	Her zaman ileri sürülebilir; deliller zamanla zayıflar

IX.

Yaklaşımımız

Gizlilik ve ölçülülük

Aile dosyalarında karşı taraf eş, kardeş ya da ebeveyndir. Dilekçeler, ispat için gerekenle sınırlı tutulur; çocukların dava dosyasına yansıması asgariye indirilir.

Önce anlaşma, sonra dava

Boşanmada protokol, mirasta paylaşma sözleşmesi öncelikle denenir. Dava, anlaşma mümkün olmadığında ve müvekkilin yazılı onayıyla açılır; dava sırasında da sulh kapısı açık tutulur.

Mal rejimi ve şirket birlikte

Mal rejimi tasfiyesi, miras payı ve aile şirketi ortaklığı aynı dosyada değerlendirilir; şirketler hukuku çalışmalarımız aile dosyalarında doğrudan devrededir.

İlden bağımsız

Dosya UYAP ve vekâletnameyle, tarafların bulunduğu il ve ülkeden bağımsız olarak yürütülür; görüşmeler görüntülü yapılabilir.

Sık sorulanlar

Anlaşmalı boşanma için şartlar nelerdir, ne kadar sürer?

Evlilik en az bir yıl sürmüşse eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır (TMK m. 166/3). Hâkim, tarafları bizzat dinler ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin protokolü uygun bulursa boşanmaya karar verir; protokolde gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Protokol eksiksizse dava çoğu zaman tek celsede sonuçlanır; kararın kesinleşmesiyle birlikte birkaç hafta içinde tamamlanır.

Çekişmeli boşanmada kusur neyi değiştirir?

Boşanma kararı için ortak hayatın sürdürülemeyecek derecede sarsılmış olması yeterlidir; ancak kusur, boşanmanın sonuçlarını belirler. Maddî ve manevî tazminat yalnız kusuru daha az olan eşe verilebilir; yoksulluk nafakası isteyen eşin kusuru daha ağır olmamalıdır (TMK m. 174, 175). Zina ya da hayata kast nedeniyle boşanmada kusurlu eşin artık değerdeki payı azaltılabilir ya da kaldırılabilir (m. 236/2). Velayet ise kusura değil çocuğun üstün yararına göre belirlenir.

Nafaka ne kadar süre ödenir?

Tedbir nafakası dava süresince, iştirak nafakası çocuk ergin olana kadar (eğitim sürerse mahkeme kararıyla sonrasında da) ödenir. Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eşe, diğer eşin malî gücü oranında süresiz olarak bağlanır (TMK m. 175); yoksulluğun ortadan kalkması, yeniden evlenme ya da evlilik dışı birlikte yaşama hâlinde kaldırılır (m. 176). Nafaka ve tazminat talepleri, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ileri sürülmezse zamanaşımına uğrar (m. 178).

Evlilik içinde edinilen ev kimin olur?

2002 sonrası evliliklerde yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır. Tapuda kimin adına olduğundan bağımsız olarak, evlilik süresince edinilen malların artık değerinin yarısı diğer eşe katılma alacağı olarak ödenir (TMK m. 236). Evlilikten önce edinilen mallar, miras ve bağış yoluyla gelenler kişisel maldır. Eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde yaptığı karşılıksız kazandırmalar ve katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler hesaba eklenir (m. 229). Aile konutu, diğer eşin açık rızası olmadan devredilemez (m. 194).

Babam vefat etti; kim ne kadar pay alır, borçları ne olur?

Sağ kalan eş çocuklarla birlikte mirasçı olduğunda dörtte bir, kalan dörtte üç çocuklar arasında eşit paylaşılır (TMK m. 499, 495). Mirasçılar borçlardan kişisel olarak sorumludur; tereke borca batıksa ölümün öğrenilmesinden itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine ret beyanında bulunulur (m. 606, 609). Paylar, saklı pay, vasiyetname ve paylaşım yolları miras hukuku sayfamızda, pay hesaplayıcıyla birlikte açıklanmıştır.

Yurt dışında boşandık; Türkiye'de de boşanmış sayılır mıyız?

Kendiliğinden değil. Kesinleşmiş ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmayan yabancı boşanma kararları, eşlerin birlikte ya da vekilleri aracılığıyla başvurmasıyla nüfus müdürlüğünde veya konsoloslukta doğrudan tescil edilir (5490 sayılı Kanun m. 27/A); diğer eş katılmazsa aile mahkemesinde tanıma davası açılır (MÖHUK m. 50-59). Ayrıntı yurt dışında yaşayan vatandaşlar sayfamızdadır.

Miras kalan tarlaları kardeşlerle paylaşamıyoruz; biri de kullanıp duruyor.

Her mirasçı her zaman paylaşmayı isteyebilir; anlaşma olmazsa sulh hukuk mahkemesinde ortaklığın giderilmesi davası açılır ve taşınmaz aynen bölünür ya da satılarak bedeli paylaştırılır (TMK m. 642). Taşınmazı tek başına kullanan mirasçıdan, kullanımın istenmediği ihtarname ile bildirildikten sonraki dönem için ecrimisil istenebilir. Ortaklığın giderilmesi ve ecrimisil sayfalarımızda süreç ve masraflar ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Aile şirketinde payların mirasla geçişi nasıl düzenlenir?

Vasiyetnameyle değil, esas sözleşme ve ortaklar sözleşmesiyle. Limited şirkette payın mirasçıya geçişinde şirketin onay ve ret imkânı, pay gruplarının oluşturulması, çalışmaya bağlı devir ve ölüm hâlinde payın akıbeti esas sözleşmede düzenlenir; aksi hâlde mirasçılar istemeden ortak olur ve şirket kilitlenir. Ayrıntı şirketler hukuku sayfamızın aile şirketi bölümündedir.

İlk adım

Dava dilekçesinden önce, bir görüşme

Boşanma, velayet, nafaka ya da miras konusunda atacağınız ilk adım, çoğu zaman sonucu belirler. Durumunuzu kısaca yazın; hangi yolun açık olduğunu, hangi sürenin işlediğini ve ilk adımın ne olması gerektiğini yazılı olarak bildirelim. Görüşmeler randevuyla ve gizlilik içinde yapılır.

Görüşme talebi WhatsApp ile yazın 0532 580 00 58

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir ve hukuki görüş yerine geçmez. Görüşmenin içeriği Avukatlık Kanunu m. 36 uyarınca gizlidir.